Nazwy miejsc w Tatrach
Morskie Oko, Kościelec, Wantule czy Kuźnice brzmią dziś jak nazwy oczywiste. Dawne mapy, przewodniki i relacje pokazują jednak, że jedne zmieniały formę lub zasięg, a inne z czasem obrastały legendą. Ich historie prowadzą od wód i szczytów do dolin, jaskiń oraz miejsc dawnej pracy.
Wody Tatr
W nazwach stawów spotykają się wygląd wody, otoczenie, położenie i język kolejnych map. Ryby tłumaczą jedno imię jeziora, długo utrzymujący się lód drugie, a przy Smreczyńskim Stawie nazwa drzewa splata się z dawnymi Smreczynami.
Skąd nazwa Morskie Oko? Rybie Jezioro i związek z morzem
Pstrągi żyjące w jeziorze tłumaczyły nazwę Rybie Jezioro. Morskie Oko wiązano z wyglądem tafli i opowieścią o połączeniu z morzem; sam człon „oko” nie ma w sprawdzonych zapisach jednego pewnego objaśnienia.
Poznaj dwa imiona jezioraSkąd nazwa Smreczyński Staw? Smrek i dawne Smreczyny
Nazwa prowadzi do gwarowego „smreka” i dawnej nazwy otoczenia — Smreczyn. Zapisy nie rozstrzygają jednak, czy najpierw nazwano staw, lasy czy większą część doliny.
Czytaj o SmreczynachSkąd nazwa Wielki Staw Polski? Znaczenie trzech członów
„Wielki” odróżniał największy staw w polskiej części Tatr, „Staw” zachował tradycyjne określenie górskiego jeziora, a „Polski” związał wodę z Doliną Pięciu Stawów Polskich. Pełna dzisiejsza forma utrwaliła się później niż jej poszczególne człony.
Rozłóż nazwę na trzy częściSzczyty, turnie i grzbiety
Jedna góra przypominała kościół, inna miała zamarłą sylwetkę, kolejna przejęła imię miejscowości po drugiej stronie Tatr. Przy Ornaku i Świnicy dawne formy nazwy są lepiej uchwytne niż jej dokładne pochodzenie.
Skąd nazwa Ornak? Etymologia bez pewnej odpowiedzi
W XIX wieku Ornak oznaczał polanę z szałasami, długi grzbiet i okolice dawnych kopalń. Żaden ze sprawdzonych zapisów nie wyprowadza jednak nazwy od jednego pewnego słowa, nazwiska ani wydarzenia.
Zobacz, co naprawdę wiadomoSkąd nazwa Kościelec? Wieża, dach i sygnaturka w skale
Eljasz wywodził nazwę z podobieństwa turni do kościoła, a Walenty Wala rozpoznawał w sylwecie wieżę, dach i sygnaturkę. Nazwa była używana na długo przed tragedią Karłowicza.
Zobacz kościół w skaleSkąd nazwa Gerlach? Od spiskiego Gerlachova po najwyższy szczyt Tatr
Imię szczytu prowadzi do spiskiej miejscowości Gerlachov. Sama nazwa wsi może mieć związek z imieniem osobowym, ale jej dokładnego początku nie da się rozstrzygnąć; pomiary ustaliły rangę góry, nie jej nazwę.
Przejdź od wsi do szczytuDoliny, hale i przełęcze
W dolinach i na halach nazwa często przechodziła między miejscowością, rodem, wypasem i codziennym używaniem terenu. Wrota Chałubińskiego są inne: to nazwa pamiątkowa nadana uchwałą pod koniec XIX wieku.
Skąd nazwa Dolina Kościeliska? Wieś Kościelisko i legenda o kościach
Nazwa doliny prowadzi do wsi Kościelisko. Kości poległych, leśny kościół i kształt skały należą do dawnych objaśnień, lecz żadne nie rozstrzyga pochodzenia nazwy samej miejscowości.
Oddziel nazwę od legendySkąd nazwa Pyszna? Hala z wyborową paszą
Eljasz zapisał w 1870 roku objaśnienie „wyborowa pasza”. Pokazuje ono, jak wówczas rozumiano nazwę, ale nie dowodzi, kiedy ani w jaki sposób nazwano halę po raz pierwszy.
Czytaj o nazwie PysznejSkąd nazwa Wrota Chałubińskiego?
W styczniu 1890 roku Towarzystwo Tatrzańskie przyjęło wniosek Walerego Eljasza, by Zawracik nazwać Wrotami Chałubińskiego. Uchwała upamiętniała zmarłego lekarza; nie jest dowodem, że odkrył on przełęcz.
Czytaj o zmianie nazwyJaskinie i skały
Wantule noszą w nazwie kamienne bloki rozsypane po dolinie. Kasprowa Niżnia łączy starszą nazwę większego obszaru z położeniem niższej jaskini. Obok tych dwóch historii pojawiają się opowieści, które dopiero z czasem znalazły swoje wejścia i skalne okna.
Skąd nazwa Wantule? Miejsce pełne want
W dawnych słownikach „wanta” oznaczała kamień lub blok skalny, a Wantule — przestrzeń nimi zasłaną. Rozwinięta legenda objaśnia rumowisko, lecz nie pochodzenie samego słowa.
Czytaj o wantach i WantulachSkąd nazwa Jaskinia Kasprowa Niżnia? Od Dziury za Polaną do Kasprowej Niżniej
„Kasprowa” przyszła od starszej nazwy większego obszaru, a „Niżnia” odróżniła niżej położoną jaskinię. Dawne zapisy pokazują kolejne formy, ale nie wskazują jednego autora pełnej dzisiejszej nazwy.
Prześledź zmianę nazwyOsady i miejsca dawnej pracy
Stara Robota i Kuźnice zachowały w nazwach pracę, Krzeptówki prowadzą do rodu i skupiska domów, a Homry do młotów kuźniczych. Te cztery historie wyrastają z codziennego krajobrazu osady, zakładu i rodzinnego gospodarstwa.
Skąd nazwa Stara Robota? Dawne roboty górnicze
„Robota” oznaczała miejsce dawnych prac górniczych, a „Stara” odróżniała je od późniejszych wyrobisk. Zapisy nie pozwalają wskazać jednej pierwszej sztolni ani chwili powstania nazwy.
Czytaj o dawnej robocieSkąd nazwa Kuźnice? Dawne kuźnice, Hamry i obróbka żelaza
Najpierw był rzeczownik oznaczający warsztaty obróbki żelaza, później nazwa całej osady przemysłowej. Liczba mnoga odpowiadała wielu budynkom i miejscom pracy rozłożonym nad Bystrą.
Czytaj o nazwie KuźnicSkąd nazwa Krzeptówki?
Starsza Krzeptówka oznaczała skupisko domów związane z gospodarzem lub rodem Krzeptowskich. Później upowszechniła się liczba mnoga; nazwa nie powstała dla uczczenia Sabały.
Czytaj o KrzeptówkachOd pojedynczej nazwy można wrócić do szerszej mapy Tatr albo zobaczyć, jak mapy, przewodniki, relacje i fotografie zmieniają się w tekst na blogu.