TATRY · NAZWY MIEJSC W TATRACH
Skąd nazwa Stara Robota? Dawne roboty górnicze
Nazwa Stara Robota nie opisuje kształtu góry, koloru skały ani położenia doliny. Zachowuje pamięć pracy przy wydobywaniu kruszców. Stanisław Eljasz-Radzikowski wyjaśniał w 1897 roku, że dolina wzięła nazwę stąd, iż właśnie tam najdawniej zaczęto je kopać.
Krótka odpowiedź
Stara Robota oznacza miejsce dawnych prac górniczych. „Robota” odnosi się tutaj do kopania kruszców, a człon „stara” — według objaśnienia Eljasza-Radzikowskiego — do pierwszeństwa tych prac wobec późniejszych kopalń. Zachowane opisy nie pozwalają jednak ustalić momentu powstania nazwy ani rozstrzygnąć, czy najpierw określano nią wyrobiska, polanę, dolinę czy inny element terenu.
Co oznacza „robota” w tej nazwie?
W tekście Eljasza-Radzikowskiego znaczenie słowa wyjaśnia czynność: kopanie kruszców. „Robota” nie oznacza zatem dowolnej pracy wykonywanej w górach ani jednej konkretnej sztolni. Odnosi się szerzej do miejsca i śladów działalności górniczej.
Konstanty Stecki w 1923 roku wymienił Starą Robotę wśród miejsc, w których znajdowano stare hałdy, zroby, resztki rud, ślady podstemplowań sztolni i dawne drogi górnicze. Jego wyliczenie obejmuje kilka rejonów, więc nie przypisuje każdego rodzaju śladu osobno Starej Robocie. Pokazuje jednak, jakie pozostałości dawnych prac można było jeszcze odnaleźć w tatrzańskim terenie.
Objaśnienie z 1897 roku jest bezpośrednie, ale późne. Autor nie przytoczył aktu nadania nazwy ani dokumentu pokazującego, jak posługiwano się nią po raz pierwszy. Można więc pewnie wskazać jej górniczy sens, lecz nie dokładny przebieg powstania.
Dlaczego robota była „stara”?
Eljasz-Radzikowski pisał, że właśnie w tej okolicy najdawniej zaczęto kopać kruszce. Człon „stara” wiązał zatem ze starszeństwem miejscowych prac górniczych.
Nie wiadomo natomiast, kiedy powstało samo określenie ani wobec jakich późniejszych robót miało odróżniać wcześniejsze wyrobiska. Nie ma również podstaw, aby łączyć narodziny nazwy wyłącznie z jedną datą wznowienia wydobycia.
Co najpierw nazwano Starą Robotą?
W 1897 roku Eljasz-Radzikowski nazywał Starą Robotą boczną dolinę Doliny Chochołowskiej. Dodawał, że ten sam rdzeń zachował się w nazwach Starorobociańskiej Doliny, Kopy, Szczytu i Potoku.
Jeszcze wcześniej, w 1860 roku, Eugeniusz Janota zapisywał Dolinę Starorobociańską, Potok Starorobociański, Szczyt Starorobociański i Halę Starorobociańską. W indeksie wymienił osobno także „Starą robotę” oraz Polanę Starorobociańską.
Te zapisy dokumentują całą rodzinę nazw, ale nie kolejność ich powstawania. Nie wiadomo, czy pierwsze miano odnosiło się do wyrobisk, pastwiska, polany, doliny czy jeszcze szerzej rozumianego terenu. Nie można też stwierdzić, że nazwę nadali sami górnicy.
Czy nazwa odnosi się do srebra albo skarbu?
Nie do jednego konkretnego kruszcu. Eljasz-Radzikowski pisał ogólnie o kopaniu kruszców. W innym fragmencie opisywał srebrnicę i iskrzyk sprowadzane ze Starej Roboty do Kościelisk, lecz nie wyprowadzał nazwy od srebra.
Historię wydobycia, transportu rudy i zapłaty dziesięciu grajcarów za funt rozwijam w artykule „Stara Robota. Dziesięć grajcarów za funt srebrnicy”. Według sprawdzonych zapisów nazwa zachowuje pamięć pracy, nie obietnicę skarbu.
Tutaj była robota. Dla późniejszych ludzi — już stara.
Ten artykuł należy do działu „Nazwy miejsc w Tatrach”, w którym oddzielam pochodzenie tatrzańskich nazw od legend i późniejszych objaśnień.
O źródłach
Najbardziej bezpośrednie objaśnienie etymologii znajduje się w przypisie Stanisława Eljasza-Radzikowskiego z 1897 roku. Autor wiązał nazwę doliny z najdawniejszym kopaniem kruszców i wymieniał kilka nazw starorobociańskich, ale nie dokumentował chwili powstania określenia.
Janota nie tłumaczył etymologii. Jego przewodnik z 1860 roku potwierdza jednak, że rodzina nazw obejmowała wówczas dolinę, potok, szczyt, halę i polanę. Ani Janota, ani Eljasz-Radzikowski nie rozstrzygają, który obiekt nazwano pierwszy.
Stecki w 1923 roku umieścił Starą Robotę w zbiorczym wykazie tatrzańskich miejsc ze śladami dawnego górnictwa. Ponieważ nie rozdzielił wszystkich rodzajów pozostałości między poszczególne lokalizacje, jego tekst potwierdza materialny kontekst nazwy, lecz nie stanowi osobnego inwentarza wyrobisk Starej Roboty.
Bibliografia
- Stanisław Eljasz-Radzikowski, Polscy górale tatrzańscy czyli Podhalanie i Tatry na początku wieku XIX, Lwów 1897, s. 43 — objaśnienie nazwy i wykaz form starorobociańskich
- Eugeniusz Janota, Przewodnik w wycieczkach na Babią Górę, do Tatr i Pienin, Kraków 1860: s. 26 — Dolina, Potok i Szczyt Starorobociański; s. 27 — Hala Starorobociańska; s. 90 — „Stara robota” i Polana Starorobociańska w indeksie
- Konstanty Stecki, „Z niedawnej przeszłości Kuźnic zakopiańskich”, Wierchy, R. 1, 1923, s. 243 — zbiorczy wykaz miejsc i materialnych pozostałości dawnych robót