Hala Gąsienicowa i okolice
Na Hali Gąsienicowej dawne drogi rozchodziły się między szałasami ku stawom, przełęczom i graniom. W tych historiach wracają szałas Macieja Sieczki, ciemna woda pod Kościelcem, lód trwający pod Zawratem oraz wiadomości o wypadkach, które docierały na Halę.
Na Hali
Zanim stanął Murowaniec, przy drogach prowadzących wyżej trwały wypas, praca i noclegi w szałasach. Pierwszy tekst odtwarza kolejne schronienia na Hali, drugi przybliża Macieja Sieczkę — przewodnika, którego szałas służył wędrowcom ruszającym ku stawom i graniom.
HISTORIA MIEJSCA
Hala Gąsienicowa. Szałasy, noclegi i drogi w góry
W 1870 roku Eljasz widział tu osadę szałasów i punkt zborny dla wędrowców. Z czasem powstały drewniane schroniska, pojawił się telefon, a na Hali stanął Murowaniec.
CZŁOWIEK I DROGA
Maciej Gąsienica-Sieczka. Zanim droga stała się szlakiem
Sieczka znał przejścia, oceniał siły prowadzonych ludzi i pamiętał drogę w terenie bez znaków. Przy Stawach Gąsienicowych zbudował też szałas, w którym podróżni mogli przenocować przed dalszą wyprawą.
Czarny i Zmarzły Staw
Pod Kościelcem ciemnieje przejrzysta tafla Czarnego Stawu, a wyżej, pod Zawratem, lód potrafił trwać długo po zimie. Przy każdej wodzie osobno spotykają się krajobraz i nazwa; tylko przy Zmarzłym dochodzi jeszcze późniejsza warstwa literacka.
STAW I OPOWIEŚĆ
Czarny Staw Gąsienicowy. Skarb, który prowadził nad inną wodę
Współczesna opowieść umieszcza skarb w ciemnej głębi pod Kościelcem. Osiemnastowieczna instrukcja dla poszukiwaczy prowadzi jednak do Czarnego Stawu pod Rysami; nad tutejszym stawem pozostają tratwa z 1867 roku, ciemna tafla i echo.
NAZWA MIEJSCA
Skąd nazwa Czarny Staw Gąsienicowy? Kolor wody i ród Gąsieniców
„Czarny” opisuje ciemnogranatowy wygląd przejrzystej wody. „Gąsienicowy” wiąże staw z Halą i rodem Gąsieniców, a zarazem odróżnia go od innych Czarnych Stawów.
STAW I LITERATURA
Zmarzły Staw. Czarownice nad czarnym kręgiem wody
Steczkowska zobaczyła pod Zawratem niewielki okrąg wody pośród lodu. Nowicki widział tu później zamrożone piekło, a Morstin-Górska w 1929 roku postawiła na tafli czarownice.
NAZWA MIEJSCA
Skąd nazwa Zmarzły Staw Gąsienicowy? Lód pod Zawratem i związek z Halą Gąsienicową
Eljasz wyjaśniał nazwę lodem utrzymującym się jeszcze latem. Późniejsze „Gąsienicowy” wskazuje położenie i odróżnia tę wodę od innych Zmarzłych Stawów w Tatrach.
Kościelec i Świnica
Kościelec został nazwany od kształtu przypominającego kościół, lecz później jego imię objęło także pamięć tragedii pod Małym Kościelcem. Przy Świnicy pewność kończy się wcześniej: dawne formy nazwy są czytelne, jej dokładne pochodzenie już nie.
PAMIĘĆ MIEJSCA
Kościelec. Jak tragedia spod Małego Kościelca weszła w pamięć całej góry
Kamień Karłowicza stoi przy drodze do Czarnego Stawu, gdzie odnaleziono ciało kompozytora. Relacja Zaruskiego prowadzi pod północną turnię Małego Kościelca; z czasem pamięć o wypadku związała się z nazwą całej góry.
NAZWA MIEJSCA
Skąd nazwa Kościelec? Góra, która przypomina kościół
Wala rozpoznawał w sylwecie góry wieżę, dach i sygnaturkę. Od tego podobieństwa do kościoła wywodzili nazwę także dziewiętnastowieczni autorzy.
DAWNA NAZWA
Skąd nazwa Świnica?
Forma „Swinco Skala” pojawia się w druku już w 1807 roku, a „Swinnica” i „Świnnica” były znane przed wejściem Janoty i Sieczki w 1867 roku. Eljasz wiązał „Świńską Skałę” z dawną niedostępnością szczytu; dokładnej genezy nazwy nie znamy.
Alarmy i powroty
Schronisko na Hali bywało miejscem, do którego docierała pierwsza wiadomość o wypadku. Nie oznaczało to stałego dyżuru TOPR: ratowników, sprzęt i dalszą drogę nadal trzeba było zorganizować z Zakopanego.
RATOWNICTWO
Pierwsze lata TOPR. Gdy ratunek dostał adres
Adres przy Ogrodowej 5 i numer 203/II sprawiały, że wiadomość o wypadku miała dokąd trafić. W 1912 roku turyści przynieśli do schroniska na Hali wieść o kobiecym głosie w rejonie Wielkiej Buczynowej Turni.
WYPADKI ZIMOWE
Zimowe wypadki w Tatrach w latach dwudziestych. Pierwsza wiadomość nie znała końca
Lawina pod Kopą Królową, nagła śmierć na Liliowem i dwie noce w oblodzonej skale przyniosły trzy różne wezwania. Przy dwóch pierwszych zdarzeniach telefonowano z Hali Gąsienicowej.
Najnowsze historie
Dwa najnowsze teksty związane z Halą prowadzą od dróg z Kuźnic do samego miejsca. Pierwszy porównuje przejście przez Boczań z drogą Doliną Jaworzynki, drugi odtwarza szałasy, dawne schroniska i Murowaniec.
PRZEWODNIK HISTORYCZNY
Z Kuźnic na Halę Gąsienicową. Dwie drogi, różne historie
Dzisiejsze warianty rozdzielają się w Kuźnicach i spotykają na Przełęczy między Kopami. Dawne opisy wiążą drogę grzbietową ze zwózką rudy, a Jaworzynkę z szałasami, kopalniami i późniejszym torem turystycznym.
HISTORIA MIEJSCA
Hala Gąsienicowa. Szałasy, noclegi i drogi w góry
Eljasz widział tu w 1870 roku osadę szałasów. Później pojawiły się drewniane schroniska, telefon i Murowaniec, lecz Hala nadal pozostawała miejscem wypasu oraz dalszej drogi ku stawom i graniom.