TATRY · DAWNE DROGI PRZEZ TATRY
Z Siwej Polany na Polanę Chochołowską. Droga przez pracującą dolinę
Z Siwej Polany do schroniska rusza się dziś po asfalcie. Za Huciskami droga staje się kamienista, przechodzi między dwiema skalnymi bramami i mija pasterskie szałasy. W końcu las ustępuje Polanie Chochołowskiej.
Maria Steczkowska jechała tędy wynajętym wozem. Opisała błotnistą drogę, rozległe polany i stada owiec. Przed Polaną Chochołowską było tak kamieniście, że dalszy odcinek przeszła pieszo. Idąc dziś do schroniska, mija się wiele miejsc z jej relacji — choć niekoniecznie po dokładnie tej samej drodze.
Trasa dzisiaj
Zielony szlak prowadzi od skraju Siwej Polany do schroniska na Polanie Chochołowskiej. Opis trzyma się głównej drogi. Do wywierzyska i kaplicy trzeba z niej na krótko odejść; rozdroża bocznych dolin mijamy po drodze.
| Parametr | Informacja |
|---|---|
| Początek | Siwa Polana, parkingi i przystanki przy wejściu do doliny. |
| Koniec | Schronisko PTTK na Polanie Chochołowskiej, 1146 m n.p.m. |
| Oznaczenie | Szlak zielony. |
| Dystans | Około 6,3 km w jedną stronę do schroniska według Mapy Turystycznej. |
| Czas orientacyjny | Około 2 godz. w górę według Mapy Turystycznej; TPN podaje 2 godz. 30 min w górę i 2 godz. w dół. |
| Suma podejść | Około 263 m według Mapy Turystycznej. |
| Nawierzchnia | Asfalt do Hucisk, dalej droga utwardzona, kamienista i miejscami brukowana. |
| Rowery | Dopuszczone na zielonym szlaku do schroniska. Powyżej Hucisk są krótkie, trudniejsze odcinki kamieniste, na których można prowadzić rower. |
| Psy | Dozwolone na szlaku dnem doliny do schroniska, prowadzone na smyczy. Wyjątek nie obejmuje bocznych szlaków. |
| Przewozy | Kolejka „Rakoń” do Hucisk i przewozy konne mogą działać sezonowo. Kursowanie i ceny trzeba sprawdzić przed wyjściem. |
Na spokojne przejście warto przyjąć dłuższy z podanych czasów, zwłaszcza jeśli planujesz odejście do wywierzyska lub kaplicy. Przed wyjściem sprawdź komunikat TPN oraz aktualne informacje o przewozach. Warunki na drodze i dostępność usług mogą się zmieniać.
Siwa Polana: wejście do doliny
Od parkingów asfalt prowadzi przez otwartą Siwą Polanę. Przy drodze stoją zabudowania, obok leżą koszone łąki. Dopiero dalej trasa wchodzi między zbocza doliny.
Dla dawnych podróżnych Siwa Polana była miejscem mijanym po drodze, a nie początkiem wycieczki. Eugeniusz Janota w 1860 roku wymieniał ją w opisie okolic Witowa i Roztok. Maria Steczkowska przyjechała z Zakopanego przez Roztoki i Biały Potok; wejście do Doliny Chochołowskiej zapisała dopiero przy Skale Siwiańskiej.
Pod koniec polany droga zbliża się do potoku. Potok Chochołowski, płynący z głębi doliny, od tego miejsca nazywa się Siwą Wodą. Po prawej odchodzi Droga pod Reglami.
Huciska: nazwa po dawnych hutach
Na Polanie Huciska kończy się asfalt. Przy drodze działa składnica drewna, a nieco wyżej stoi bacówka. Nazwa polany przypomina o jeszcze innej pracy, którą kiedyś wykonywano w tej części doliny: o wytopie żelaza.
Według TPN ośrodek hutniczy działał tu już pod koniec XVIII wieku. W połowie następnego stulecia żelazo wytapiano zarówno w Huciskach, jak i w odrębnych Hutach Lejowych. W latach 1840–1858 zakłady prowadzili Kajetan, a później Hieronim Borowscy. Z powodu braku rudy zamknięto je w połowie lat sześćdziesiątych XIX wieku.
Maria Steczkowska zanotowała w 1872 roku w tej części drogi polanę zwaną „Huty”. Dzisiejsza składnica drewna służy gospodarce leśnej Wspólnoty Witowskiej; nie jest pozostałością po dawnym zakładzie. Idąc przez Huciska, hutniczą przeszłość odnajduje się przede wszystkim w nazwie.
Niżnia Brama Chochołowska i tablica z 1903 roku
Za Huciskami droga i potok przechodzą przez Niżnią Bramę Chochołowską. Dolomitowe skały zbliżają się tu z obu stron. Po otwartej polanie to wyraźna zmiana krajobrazu.
Po lewej stronie drogi, w ścianie bramy, znajduje się tablica z 1903 roku. Księża dekanatu nowotarskiego ufundowali ją ku pamięci organizatorów powstania chochołowskiego z 1846 roku, wśród nich ks. Leopolda Kmietowicza. Tablicę umieszczono przy uczęszczanej drodze przez dolinę, nie w miejscu wydarzeń, które upamiętnia.
Wywierzysko Chochołowskie
Tuż za Niżnią Bramą odchodzi w lewo krótka ścieżka do Wywierzyska Chochołowskiego. Zielony szlak biegnie dalej główną drogą; żeby zobaczyć sam wypływ, trzeba skręcić.
Wywierzysko to miejsce, w którym woda płynąca pod ziemią wydostaje się na powierzchnię. Tutaj tworzy zagłębienie o lejkowatym dnie, przypominające niewielkie jeziorko. Według TPN wypływa z niego od 400 do 600 litrów wody na sekundę.
Szałasy za mostem
Dalej zielony szlak przechodzi most. Po prawej, na Polanie pod Jawory, stoją dwa zabytkowe szałasy. Dziś mija się je w drodze do schroniska, ale powstały dla pasterzy, którzy wypasali zwierzęta w dolinie.
Polany te są bardzo rozległe; mnóstwo na nich szałasów, liczne stada owiec…
Maria Steczkowska, 1872 r., s. 269
Steczkowska pisała o szałasach w całej dolinie, nie o dwóch budynkach pod Jaworami. Jej opis pokazuje skalę dawnego wypasu, ale nie mówi, czy te konkretne szałasy stały już tutaj w 1872 roku.
Wyżnia Brama Chochołowska i dawne schronisko
Za Polaną pod Jawory dolina zwęża się po raz drugi. Droga przechodzi przez Wyżnią Bramę Chochołowską, a za mostkiem mija leśniczówkę TPN. Park opisuje jej budynek jako dawne schronisko.
W przewodniku z 1913 roku Mariusz Zaruski kierował narciarzy do schroniska Sekcji Narciarskiej Towarzystwa Tatrzańskiego „na początku Doliny Starorobociańskiej”. Można było tu zanocować jeszcze przed dojściem na Polanę Chochołowską. Nie było to schronisko stojące dziś na końcu zielonego szlaku.
Przy wylocie Doliny Starorobociańskiej czarne znaki odchodzą ku Siwej Przełęczy, a żółte w stronę Iwaniackiej Przełęczy. Do Polany Chochołowskiej idziemy dalej zielonym szlakiem. O dawnych robotach górniczych w bocznej dolinie piszę osobno w artykule Stara Robota. Dziesięć grajcarów za funt srebrnicy.
Kamienna droga ku polanie
Powyżej rozdroża przy leśniczówce brukowana droga zaczyna piąć się pod górę. Potok zostaje niżej po prawej, a ponad trasą leży Polana Trzydniówka. Kamienie pod nogami wyraźnie odróżniają ten odcinek od asfaltowego początku wycieczki.
Maria Steczkowska wspominała, że przed Polaną Chochołowską droga stała się tak kamienista, iż nie dało się już wygodnie jechać konnym wozem. Ostatni odcinek pokonała pieszo.
Polana Chochołowska: szałasy i wypas
Po kolejnym przejściu przez potok las ustępuje rozległej Polanie Chochołowskiej. Zielony szlak prowadzi jej dolną częścią, wzdłuż szałasów i szop. Ponad polaną widać Mnichy Chochołowskie, a wyżej na drodze czeka schronisko.
Wieś Chochołów otrzymała prawa wypasu na tej polanie w XVI wieku. Gdy Maria Steczkowska dotarła tu w 1872 roku, zobaczyła kilkanaście szałasów i szop na siano. Było tak ludno i gwarno, że miejsce przypominało jej stałą osadę, choć służyło góralom tylko latem. Dziś znajduje się tu największa w Tatrach grupa zabytkowych zabudowań pasterskich.
Po okresie ograniczania wypasu w Tatrach w 1981 roku zezwolono na jego kontrolowaną formę, zwaną wypasem kulturowym. Owce nadal pojawiają się na Polanie Chochołowskiej. Wraz z koszeniem wypas pomaga utrzymać otwartą przestrzeń i warunki, w których wiosną kwitną krokusy.
Kaplica na bocznej ścieżce
Główna droga biegnie dolną częścią Polany Chochołowskiej. Między zabudowaniami można skręcić w prawo, przejść przez środek polany do drewnianej kaplicy św. Jana Chrzciciela, a potem jej górnym skrajem dotrzeć do schroniska.
Kaplica powstała około 1960 roku. W 1973 roku kręcono przy niej sceny do serialu Janosik.
Dwa schroniska na końcu polany
Na południowym krańcu Polany Chochołowskiej zaczęto w 1930 roku budować schronisko Warszawskiego Klubu Narciarskiego. Turyści mogli w nim nocować już rok później, choć oficjalne otwarcie nastąpiło dopiero w 1932 roku. W styczniu 1945 roku budynek spalili Niemcy.
Dzisiejsze murowane schronisko PTTK powstało na jego miejscu w latach 1951–1953. Można tu zakończyć spacer, przenocować albo ruszyć dalej w Tatry Zachodnie. W budynku znajduje się także ekspozycja poświęcona górskim wędrówkom Jana Pawła II, który odwiedził Dolinę Chochołowską 23 czerwca 1983 roku.
Droga przez pracującą dolinę
Wycieczka kończy się pod schroniskiem. W drodze powrotnej mija się te same wypasane polany, bacówki i składnicę drewna na Huciskach. To także dzisiejsza Chochołowska: dolina, przez którą się wędruje i w której wciąż się pracuje.
O źródłach
Dawne opisy drogi zestawiłem z przewodnika Eugeniusza Janoty z 1860 roku i drugiego wydania książki Marii Steczkowskiej z 1872 roku. Janota zapisał nazwy mijanych miejsc, a Steczkowska opisała jazdę konnym wozem, stan drogi, polany i życie pasterskie. Wspomniała również o obfitym źródle, ale jej opis nie pozwala pewnie utożsamić go z dzisiejszym Wywierzyskiem Chochołowskim.
Mariusz Zaruski w przewodniku z 1913 roku umieścił schronisko Sekcji Narciarskiej Towarzystwa Tatrzańskiego na początku Doliny Starorobociańskiej, przed Polaną Chochołowską. Sam ten zapis nie rozstrzyga, w jakim stopniu budynek zachował się w dzisiejszej leśniczówce. Historię przedwojennego schroniska na polanie i obecnego budynku podałem za materiałami PTTK oraz stroną schroniska.
Współczesny przebieg trasy i miejsca przy szlaku sprawdziłem w opisie Tatrzańskiego Parku Narodowego. Dystans, sumę podejść i krótszy czas przejścia podaje Mapa Turystyczna; odmienny czas TPN został w artykule podany osobno. Dawne opisy pozwalają porównać kolejność miejsc, lecz nie odtworzyć każdego zakrętu dzisiejszej drogi. Informacje praktyczne przywołane w tekście sprawdzono 5 września 2026 roku.
Bibliografia
- Eugeniusz Janota, Przewodnik w wycieczkach na Babią Górę, do Tatr i Pienin, Kraków 1860, s. 24–26.
- Maria Steczkowska, Obrazki z podróży do Tatrów i Pienin, wyd. 2, Kraków 1872, s. 269–270.
- Mariusz Zaruski, Przewodnik po terenach narciarskich Zakopanego i Tatr Polskich, Zakopane 1913, rozdz. 35–36 — schronisko Sekcji Narciarskiej na początku Doliny Starorobociańskiej, Trzydniówka i Polana Chochołowska.
- Tatrzański Park Narodowy, Siwa Polana – Polana Huciska – Polana Chochołowska, sprawdzono 5 września 2026.
- Mapa Turystyczna, Siwa Polana – Schronisko PTTK na Polanie Chochołowskiej, profil odcinka w jedną stronę, sprawdzono 5 września 2026.
- Tatrzański Park Narodowy, Przemysł w Tatrach, sprawdzono 5 września 2026.
- Tatrzański Park Narodowy, Pasterstwo i szałasy, sprawdzono 5 września 2026.
- Tatrzański Park Narodowy, Turystyka rowerowa, sprawdzono 5 września 2026.
- Tatrzański Park Narodowy, Zakaz wprowadzania psów do TPN, sprawdzono 5 września 2026.
- Tatrzański Park Narodowy, Komunikat turystyczny, sprawdzono 5 września 2026.
- Tatrzański Park Narodowy, Tablice i głazy pamiątkowe, sprawdzono 5 września 2026.
- Schronisko PTTK na Polanie Chochołowskiej, historia i informacje praktyczne, sprawdzono 5 września 2026.
- PTTK Małopolska, Schronisko Górskie PTTK na Polanie Chochołowskiej, sprawdzono 5 września 2026.